Alternatywne rozwiązanie stosowania art. 11 CTR - aktualne wymogi dotyczące wniosku o badanie kliniczne
Zgodnie z rozporządzeniem 536/2014 (CTR) sponsorzy mogą składać do państw członkowskich (Member States Concerned, MSC) wniosek inicjalny o pozwolenie na badanie kliniczne obejmujący:
- część I + część II (Part I & Part II - wniosek pełny),
- część I (Part I only - wniosek częściowy).
Z czego wynika dotychczasowy problem ze składaniem wniosków o badanie kliniczne zgodnie z art. 11 CTR?
W przypadku gdy sponsor składa wniosek częściowy w systemie CTIS, dany kraj (MSC) nie ma obecnie możliwości procedowania oceny wniosków dotyczących istotnych zmian, których zakres obejmuje część I (SM Part I), o ile wcześniej nie otrzyma dokumentacji części II oraz nie udzieli pozwolenia na badanie. W konsekwencji sponsorzy są zablokowani w składaniu wniosków o istotne zmiany (wniosek SM) oraz o dodanie kolejnych MSC (wniosek AM), jeżeli niektóre państwa członkowskie pozostają na etapie wniosku częściowego w danym badaniu. Obecny projekt systemu CTIS utrudnia postęp badania, mimo że art. 11 CTR wyraźnie dopuszcza złożenie pierwotnego wniosku obejmującego wyłącznie część I.
Dotychczas, jako rozwiązania tymczasowego, od sponsorów wymagano:
- wycofania wniosków we wszystkich MSC (withdrawn), w których złożono wyłącznie wniosek częściowy,
- złożenia wniosku o istotną zmianę części I (SM Part I) do tych MSC, które otrzymały wniosek pełny, a następnie
- dodania MSC jako dodatkowego państwa członkowskiego (Additional MSC) , które początkowo miało otrzymać tylko część I zgodnie z art. 14 CTR – przy czym ten ostatni etap był możliwy dopiero po skompletowaniu dokumentacji części II do złożenia.
Doświadczenia związane ze stosowaniem tej procedury w CTIS wykazały jej negatywny wpływ na strategię składania wniosków przez sponsorów, w szczególności w odniesieniu do mniejszych państw członkowskich.
W związku z tym zdecydowana większość członków Clinical Trials Coordination and Advisory Group (CTAG), a także właściwe organy krajowe oraz komisje etyczne, uzgodniły podstawowe zasady alternatywnego tymczasowego rozwiązania, które ma obowiązywać do czasu wdrożenia długoterminowego rozwiązania technicznego w CTIS.*
W opracowanie niniejszych wytycznych zaangażowały się Clinical Trials Coordination Group (CTCG), krajowe komisje etyczne oraz MedEthicsEU. CTAG popiera stosowanie tych instrukcji.**
Celem nowego obejścia jest zwiększenie atrakcyjności obszaru UE/EOG jako miejsca prowadzenia badań klinicznych poprzez zachęcanie sponsorów do uwzględniania w pierwotnym, wielonarodowym wniosku wszystkich MSC w UE/EOG, w których planowane jest prowadzenie badania. Umożliwia to wspólną, skoordynowaną procedurę oceny, również w odniesieniu do wniosków o istotne zmiany części I. W innym przypadku, rozszerzanie badania na kolejne państwa członkowskie po pierwotnym wydaniu pozwolenia wiąże się z ryzykiem, że państwa te wyrażą sprzeciw (opt-out) lub zażądają dostosowania dokumentacji części I.
W związku z tym opracowano nowe obejście art. 11 (zgodnie z wytycznymi CTAG opublikowanymi na stronie internetowej w dniu 27 marca 2026 r.), które obowiązuje od dnia 27 kwietnia 2026 r. ***
Jak działa alternatywne rozwiązanie stosowania (workaround) art. 11 CTR?
Sponsorzy są zachęcani do uwzględniania we wniosku inicjalnym wszystkich państw członkowskich, na terytorium których planowane jest prowadzenie badania klinicznego (MSC), w celu zapewnienia spójności dokumentacji części I. Art. 11 CTR wskazuje ogólne warunki jaki należy spełnić, aby złożyć wniosek częściowy - ograniczony do aspektów objętych częścią I lub częścią II sprawozdania z oceny.
Niniejsze alternatywne rozwiązanie umożliwia sponsorowi złożenie wniosku o istotną zmianę obejmującą część I (SM Part I) we wszystkich zgłoszonych MSC. w tym także MSC zgłoszone jako „Part I only”.
W celu wdrożenia tego obejścia sponsorzy są proszeni o:
- składanie inicjalnych wniosków zawierających rzeczywiste dokumenty w części I oraz
- dokumenty zastępcze (placeholders) dla części II w każdym MSC, które ma otrzymać wyłącznie część I.
Jeżeli wszystkie MCS — zarówno te, które otrzymały pełny wniosek, jak i te, które otrzymały część I wraz z dokumentami zastępczymi części II — zgodzą się z konkluzją części I wydaną przez państwo pełniące rolę sprawozdawcy (RMS) - o ile jest ona pozytywna, system CTIS wskaże, że badanie kliniczne zostało zatwierdzone z warunkiem, również w państwach członkowskich określanych jako „Part I only”. Nie oznacza to jednak, że badanie kliniczne jest uprawnione do rozpoczęcia lub rekrutacji uczestników w tych państwach członkowskich, dopóki warunek związany z częściowym złożeniem wniosku nie zostanie spełniony.
Powyższy warunek będzie również uwzględniony w DAR i FAR, a w stosownych przypadkach także w krajowej decyzji administracyjnej zamieszczonej przez MSC w CTIS lub przekazanej sponsorowi innymi środkami. Warunek ten jest warunkiem obowiązkowym dla wszystkich MSC z procedowaniem wyłącznie Części I, również w przypadkach zgody domniemanej.
Wszystkie MSC, które zgodzą się z konkluzją części I i udzielą pozwolenia na badanie kliniczne z warunkiem, zostaną uwzględnione w kolejnych procedurach oceny wniosków o istotną zmianę części I (SM Part I). W ten sposób MSC zgłoszone jako „Part I only” uczestniczą w ocenie wniosków dotyczących części I.
Badanie kliniczne nie może zostać rozpoczęte ani nie można prowadzić rekrutacji uczestników w państwach członkowskich, w których:
- w części II przedłożono wyłącznie dokumenty zastępcze,
- do czasu złożenia rzeczywistych danych/dokumentów części II oraz ich zatwierdzenia.
Proponowana procedura zapobiega sytuacjom, w których MSC zgłoszone jako „Part I only” blokowałyby dalszy przebieg badania klinicznego, umożliwiając sponsorom składanie wniosków o dodanie kolejnego państwa lub wniosków o istotne zmiany dotyczące części I.
Jakie dokumenty należy przedłożyć we wniosku inicjalnym?
Wniosek inicjalny o pozwolenie na badanie kliniczne składany zgodnie z zasadami obejścia art. 11 musi zawierać (dla MSC wybranego jako Part I only):
- dane i dokumenty rzeczywiste w części I,
- wyłącznie dokumenty zastępcze (placeholder) w części II.
W ramach stosowania tej procedury sponsorzy nie mogą przedkładać dla danego MSC rzeczywistych dokumentów w części II "mieszając je" wraz z dokumentami zastępczymi.
MSC, które mają otrzymać wyłącznie część I, otrzymują dokumentację części II ograniczone wyłącznie do dokumentów zastępczych (placeholder), obejmujących ustrukturyzowane dokumenty wymagane technicznie przez CTIS.
RMS nie zaakceptuje rzeczywistych danych ani dokumentów w części II (np. dotyczących ośrodka badawczego lub głównego badacza) w odniesieniu do MSC, które na etapie pierwotnego wniosku miały zostać objęte wnioskiem częściowym. Tego rodzaju wnioski hybrydowe będą uznawane za nieważne, chyba że sponsor – w odpowiedzi na wezwanie do udzielenia informacji na etapie walidacji (Request for Information, RFI) w tym zakresie – przedłoży wyłącznie dane i dokumenty zastępcze.
W części II dokumenty zastępcze powinny być oznaczone "Article 11 CTR XX" dla wszystkich obowiązkowych dokumentów w CTIS (np. formularz świadomej zgody, arkusz informacyjny dla uczestnika badania), w tym równiez tych dokumentów, które są udostęniane publicznie. XX oznaczać będzie akronim danego MSC.
Wszystkie dokumenty zastępcze powinny zawierać jedynie identyczny tekst , wraz z tłumaczeniami na 24 języki UE/EOG, zgodnie z szablonem opublikowanym na liście kluczowych dokumentów CTCG HMA (CTCG key documents list):
Co w przypadku braku kontynuacji badania w danym MSC?
Sponsorzy mogą zdecydować się nie kontynuować badania klinicznego w danym zainteresowanym państwie członkowskim (MSC), które pierwotnie było przewidziane do objęcia wnioskiem częściowym. W takim przypadku sponsorzy powinni wycofać wniosek (withdraw) w tym MSC po wydaniu konkluzji dotyczącej części I wniosku inicjalnego, lecz przed wydaniem decyzji w sprawie wniosku przez MSC przewidzianego jako częściowy.
Jeżeli sponsorzy podejmą decyzję o niekontynuowaniu badania po udzieleniu przez MSC pozwolenia z warunkiem, sponsor jest zobowiązany do dokonania przedwczesnego zakończenia badania klinicznego w tym MSC oraz do przedłożenia uzasadnienia, zgodnie z poniższą procedurą:
Na co powinna zwrócić uwagę komisja bioetyczna?
W liście przewodnim (Cover Letter) zostanie wskazane przez sponsora:
- które zainteresowane państwa członkowskie (MSC) otrzymują wniosek pełny, a które MSC są przewidziane do objęcia wnioskiem częściowym,
- opis w cover letterze będzie weryfikowany przez RMS na etapie walidacji (rozwiązania hybrydowe nie będą akceptowane),
- po zatwierdzeniu walidacji, komisja powinna zapoznać się z zakresem oceny wniosku, następnie dokonać oceny etycznej zgodnie ze wskazaniem, która część podlega ocenie (cały wniosek czy wniosek częściowy).
- w przypadku wniosku częściowego, gdzie ocenie podlega część I, komisja dokonuje oceny części I, nie weryfikuje dokumentów zastępczych w części II. Pola będą wypełnione przez sponsora jedynie ze względu na wymogi techniczne CTIS.
* Stosowanie niniejszego obejścia będzie oceniane corocznie przez CTAG, z udziałem właściwych organów krajowych oraz komisji etycznych, i ma ono charakter tymczasowy, do czasu wdrożenia w systemie CTIS funkcjonalności umożliwiającej udział MSC zgłoszonych jako „Part I only” w ocenie kolejnych wniosków o istotne zmiany części I.
**Obejście to ma zastosowanie we wszystkich państwach członkowskich UE/EOG, z wyjątkiem Francji, która wymaga składania pełnych wniosków inicjalnych (część I i część II).
***W odniesieniu do wniosków inicjalnych obejmujących wyłącznie część I, złożonych przed wdrożeniem niniejszego obejścia art. 11, sponsorzy powinni skontaktować się z odpowiednim zainteresowanym państwem członkowskim (MSC).
Ewelina Szczygieł, główny specjalista ds. bioetyki, Zespół ds. bioetyki, Krajowe Centrum Bioetyki
Data publikacji: 07.05.2026
Bibiografia:
CTCG Guidance – Article 11 workaround - version 1.0 applies from April 27 2026, Guidance for Sponsors, Article 11 workaround – MSCs intended to receive Part I only initial submission ,A procedure to allow Substantial Modifications Part I and Additional MSC applications for trials including Part I Only MSCs.
https://www.hma.eu/fileadmin/dateien/HMA_joint/00-_About_HMA/03-Working_Groups/CTCG/2026-03_Guidance_for_Sponsors_on_Art_11_workaround_version_1.0_rev_.pdf
CTCG Key documents list
https://www.hma.eu/about-hma/working-groups/clinical-trials-coordination-group.html
Article 11 Work Around Concept and Supporting Documents, Ann Marie Janson Lang Expert, Assoc Prof Swedish Medical Products Agency, Webinar April 15 2026
https://www.hma.eu/fileadmin/dateien/Article_11_workaround_Concept_and_Supporting_Documents.pdf
CTCG best practice guide naming of documents, version 3.0
https://www.hma.eu/fileadmin/dateien/HMA_joint/00-_About_HMA/03-Working_Groups/CTCG/Best_practice_guide_naming_of_documents_in_CTIS_version_3.0_Feb_10_2026_rev.pdf
CTAG meeting minutes of November 2025
https://ec.europa.eu/transparency/expert-groups-register/screen/meetings/consult?lang=en&meetingId=69997&fromExpertGroups=3839